1رمان آینه های دردار اثر هوشنگ گلشیری یکی از آثار ادبیات معاصر فارسی است که عناصر فرهنگی بسیاری در خود جای دارد. این رمان در سال 2004 م به قلم سلیم عبدالأمیر حمدان با نام «مرایا الذات» به عربی ترجمه شد. هدف از این پژوهش، بررسی انتقال عناصر فرهنگی این رمان از فارسی به عربی بر پایه الگوی ولادیمیر ایویر (1987) و راهبردهای ترجمه این گونه واژه ها و عبارتها و نیز بررسی میزان بسامد هر یک از راهبردها و میزان موفقیت مترجم است. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی است، برای این کار از طبقه­بندی پنج­گانۀ نیومارک (1988) و نیز نمونه کار هاشمی و غضنفری مقدم (1393) در تکمیل طبقه­بندی آن بهره بردیم. یافته های پژوهش بیانگر آن است که در این رمان، مؤلفه اصطلاحات با 95 مورد، پربسامدترین و مؤلفه های لعن و نفرین، دشنام و ناسزا با هیچ مورد کم بسامدترین است. نیز نتایج آماری راهکارهای ترجمه عناصر فرهنگی این رمان نشان می­دهد که جایگزینی با بسامد 50 و 57% و وام گیری با 20 و % 23 بیشترین راهکار به کاررفته مترجم است و این نشان از آن دارد که حمدان از روش تلفیقی وام گیری به همراه تعریف بهره نبرده و عبارتها را برای خواننده در درون متن یا پاورقی تعریف نکرده است، ولی نکته مثبت ترجمه او کاربرد اندک ترجمه تحت اللفظی و حذف و به کارنبردن مؤلفه افزوده سازی است.

توحید عرفانی در مکتب ابن‌عربی، گرچه بر اساس وحدت شخصی وجود بنا نهاده شده، اما در عین حال، در لسان عارفی شیعی، همچون امام خمینی(ره)، با استشهاد به احادیث ائمه اهل بیت(علیهم‌السلام) عجین شده است. در واقع امام درصدد است با استفاده از نظام فکری ابن‌عربی، به تفسیر و تبیین کلمات معصومین(علیهم‌السلام) بپردازد. بدین‌معنا، تبیین معنای اسم الهی، وحدت حقۀ حقیقیه، سریان اسم اعظم الله، تشبیه و تنزیه حق، موطن قضا و قدر و منشأ بداء، قرائت شیعیِ امام از فصوص‌الحکم ابن‌عربی ـ‌در مبحث توحیدـ را شکل میدهند. بدین لحاظ، از نظر امام، اگر اسم الهی از دیدگاه کثرت‌انگارانه در نظر گرفته شود، جلوه‌گاه است و تفاضل در آن واقع میشود، اما اگر از دیدگاه وحدت‌انگارانه ملاحظه شود، صورت است و تفاضلی نیز در آن واقع نمیشود. امام، مراد ابن‌عربی از یگانه‌گویی را وحدت حقّۀ حقیقیه صرف میداند، نه وحدت و توحید و تفریدی که همان ارجاع کثرات به وحدت است. امام معتقد است ـ‌بر اساس حدیث امام معصوم(ع)‌ـ در هر اسمی، بدلیل وجود ذات، اسم الله نیز حضور دارد؛ درنتیجه، اسم الله قبل از هر چیز، بعد از هر چیز و با هر چیز، حضور دارد. همچنین از نظر امام، این صاحبان قلوبند که حق‌تعالی را با هر دو تجلّی تنزیه و تشبیه میپذیرند. امام حضرت اعیان ثابته را نیز حضرت قضای الهی و قدر ربوبی و منشأ بداء میداند.

چکیده فارسی:ابن عربی منکر خلود در جهنم و جاودانه بودن عذاب ظاهری و باطنی نیست. اگر وی، از قطع عذاب و حدوث نعمت برای اهل آتش (جاودانگان در جهنم) سخن می گوید، منظور از آن، حصول عادت و مزاج مناسب با عذاب و عدم احساس الم آن، و در برخی، تلذذ به آن می باشد که تنها درباره عذاب ظاهری مطرح است و جاودانگی اصل عذاب ظاهری و نیز باقی بودن عذاب و الم باطنی و نفسی را نفی نمی کند. وی در همین راستا از سعادت مناسب با جهنم برای اهل آن (جاودانگان در جهنم) سخن می راند که این نیز نباید منافی با خلود صورت عذاب حسی و الم عذاب باطنی شمرده شود. وی سعادت فی الجمله اهل جهنم را با سعادت و نعمت اهل بهشت، یکسان یا همسان نمی داند و بیش ترین توجه وی این است که به مقتضای متن کتاب و سنت، برای اهل جهنم نیز نعمت و سعادتی فی الجمله وجود دارد. نظر وی این است که آنچه نص صریح متون دینی است، خلود عذاب ظاهری (مثل آتش و زقوم) است، نه خلود الم ناشی از آن.   چکیده عربی:لاینکر ابن عربی الخلود فی جهنم و عدم أبدیة العذاب الظاهری و الباطنی. إذا کان ابن عربی یتحدث عن قطع العذاب و حدوث النعمة لأهل النار (المخلدین فی جهنم) فمقصوده من ذلک، حصول العادة و المزاج المناسب للعذاب و عدم إحساس بألمها و عند البعض التلذذ بها و هذا أنما یطرح فی العذاب الظاهری فقط و لاینفی خلود أصل العذاب الظاهری و بقاء العذاب و الألم الباطنی. یتکلم ابن عربی فی هذا المجال عن السعادة المناسبة فی جهنم لأهل الخلود فیها و هذا أیضا لاینافی خلود صورة العذاب الحسی و الألم الباطنی. هو لایقول بأتحاد أو مشابهة سعادة فی الجملة لأهل جهنم مع سعادة أهل الجنة. و أکثر توجهه هو أنه و بمقتضی الکتاب و السنة فإن لأهل جهنم سعادة و نعمة فی الجملة. و من وجهة نظره أن من صریح النصوص الدینیة یظهر خلود العذاب الظاهری (مثل النار و الزقوم)، و لیس خلود الألم الناجم عنها.

چکیده فارسی:بدون شک در جهان پیرامون ما همواره شر و فساد و ناگواری های متعددی از قبیل جهل، فقر و ناتوانی و حوادثی همچون زلزله و سیل به چشم می خورد که هیچ گونه تردیدی در هستی و وجود آن ها نمی توان داشت. چرایی و چگونگی راهیابی این گونه شرور در نظام آفرینش، از جمله پرسش هایی است که از دیرباز ذهن بشر را به خود مشغول داشته؛ به گونه ای که پاسخ به آن از دغدغه های اساسی ادیان و مکاتب مختلف فلسفی به شمار می رود. در عرفان نظری، سابقه بحث از مساله شر به محیی الدین ابن عربی در قرن هفتم برمی گردد. اصلی ترین پرسشی که در این تحقیق مطرح است اینکه، آیا شر در مکتب ابن عربی امری وجودی است یا عدمی؟ در صورت نخست، چگونه با خیر محض بودن مبدا هستی سازگار است و خاستگاه آن چیست؟ ابن عربی از حیث وحدت شخصی وجود و نظام احسن، شر را به طور مطلق در نظام هستی به مفاد سلب بسیط تحصیلی منتفی دانسته است؛ ولی از حیث تعینات، امور عدمی را شر بالذات دانسته و در امور وجودی نوعی شر نسبی را در نظام تکوین و نوعی شرور ذاتی سلوکی را در نظام تشریع پذیرفته است. چکیده عربی:العالم المحیط بنا ملیء علی الدوام بالشر و الفساد و المساوئ الکثیرة کالجهل، و الفقر، و العجز، و الحوادث کالزلازل و السیول، مما لایمکن الشک فی وجوده. و من الطبیعی أن سبب و کیفیة وجود امثال هذه الشرور فی نظام الخلقة فهو من التساؤلات التی کانت تراود اذهان بنی الانسان منذ القدم، الی حد أن الإجابة عنها تدخل فی عداد الهواجس الأساسیة للأدیان و المذاهب الفلسفیة المختلفة. فعلی صعید العرفان النظری یعود بحث قضیة الشر إلی محی الدین بن عربی فی القرن السابع للهجرة. و السؤال الأساسی الذی یرمی إلی هذا البحث للحصول علی إجابة عنه هو هل الشر فی مدرسة ابن عربی امر وجودی أم عدمی؟ و اذا کان امرا وجودیا فکیف ینسجم ذلک مع الخیر المحض لمبدأ الوجود، و من أین یأتی و ما هو منطلقه؟ یری ابن عربی انطلاقا من الوحدة الشخصیة للوجود و النظام الأحسن، أن الشر بشکل مطلق فی نظام الوجود منتف بمفاد السلب البسیط التحصیلی؛ ولکن من حیث التعینات یعتبر الامور العدمیة شرا بالذات. و فی الامور الوجودیة یری وجود نوع من الشر النسبی فی نظام التکوین و نوعا من الشرور الذاتیة السلوکیة فی نظام التشریع.

چکیده فارسی:ابن عربی نظریه های جبر و تفویض را مردود دانسته، به امر بین الامرین می گراید. وی جبر را موجب تعطیلی شریعت و تفویض را عامل تحدید قدرت حق تعالی می داند. ظاهربخشی از کلام وی متضمن جبر است، اما با مبانی چهارگانه وحدت شخصی وجود، تناکح اسمایی، صورت حق بودن انسان و تجدد امثال و نیز شواهد نقلی قرآنی، به اختیار انسان پایبند می ماند. اختیار انسان نسبت به اراده حق، همچون وجود انسان نسبت به خدا، جنبه ظاهری، تبعی، تشانی و صوری دارد. وی با اقتراح این مساله، بین اراده انسان با توحید افعالی و اراده مطلق الهی سازگاری برقرار می کند. همچنین با طرح نظریه «وجود افعال از خدا و تعین آنها از ناحیه عبد» از نظریه کسب اشاعره فاصله می گیرد و دلایل بسیاری بر رد آنها ارائه می نماید.   چکیده عربی:أنکر ابن عربی نظریات الجبر والتفویض، و مال إلی مبدأ الأمر بین الأمرین. یذهب ابن عربی إلی الاعتقاد بأن القول بالجبر یؤدی إلی تعطیل الشریعة، و یری فی التفویض مدعاة لتقویض قدرة الباری تعالی. و یبدو من ظواهر بعض کلماته انه یقول بمبدأ الجبر، غیر انه یلتزم بالقول بأن الإنسان مختار فی ضوء ما تفید به المبادئ الأربعة للوحدة الشخصیة للوجود، الشواهد النقلیة القرآنیة. ان اختیار الإنسان بالنسبة إلی إرادة الله، مثل وجود الإنسان بالنسبة إلی الله، له جانب ظاهری، و تبعی، و شأنی و صوری. و قد حاول من خلال ابداع هذه المسألة، التوفیق بین إرادة الإنسان بالتوحید الافعالی والإرادة الإلهیة المطلقة. و کذلک من خلال طرح نظریة «ایجاد الافعال من قبل الله و تعینها من قبل العبد»، الابتعاد عن نظریة الکسب التی یقول بها الاشاعرة. و یسرد الکثیر من الأدلة لرفضها. 

چکیده فارسی:غالبا اندیشمندان دیدگاه هایی درباره انسان، خدا و جهان داشته اند. ممکن است نقاط و نکات مشترکی در این تفکرات بیابیم که برخی از متفکران تحت تاثیر یکدیگر و برخی برحسب توارد، دارای این اشتراکات بوده اند. بحث ما در مقایسه و مطابقه تشبیه و تنزیه صفات الهی  از موضوعات کلامی  میان دو اندیشمند است: که یکی شاعرِ عارف که در غزنه  قلمرو ایران  می زیسته و دیگری عارفی شاعر که در اندلس پرورش یافته است. سخن از سنایی شاعر قرن پنجم و ابن عربی متفکر سده هفتم  است. با آنکه این دو اندیشمند در دو حوزه و زمان متفاوت می زیسته اند، درباره مقولات تشبیه و تنزیه صفات الهی، نظرهای یکسانی ارایه کرده اند. تحقیق حاضر در پی اثبات این همسانی است. چکیده عربی:قدّم المفکرون آراء معینة حول الله، والکون، والإنسان. ویمکن للمتتبع أن یلاحظ نقاط مشترکة فی هذه الآراء؛ منها ناتجة عن تأثر بعض المفکرین ببعض، ومنها ناتجة عن توارد الخواطر. یدرس هذا المقال موضوع التشبیه، والتنزیه بین الصفات الإلهیةـ من الموضوعات الکلامیة ـ فی رأی هذین المفکرین دراسة مقارنة؛ إذ کان أحدهما شاعرا عارفا عاش فی غزنة، بینما ترعرع الآخر بوصفه عارفا شاعرا فی الأندلس. ویشیر المقال إلی أن سنایی شاعر القرن الخامس، وابن عربی مفکر القرن السابع، بالرغم من أنهما عاشا فی بیئتین متباینتین، وعصرین مختلفین، فإنهما قدّما آراء مماثلة فی التشبیه والتنزیه بین الصفات الإلهیه، ویحاول المقال أخیرا إثبات هذه المشترکات.